Reactie Jeugdstem op voorgenomen wetswijziging nachtelijke insluiting gesloten jeugdhulp
17 juni 2025 heeft de staatssecretaris van VWS een kamerbrief gepubliceerd waarin hij voorstelt om onder voorwaarden nachtelijke insluiting van jeugdigen in hun eigen kamer in de gesloten jeugdhulp toch mogelijk te maken.
Jeugdstem maakt zich hierover ernstige zorgen. Wij roepen de Kamer op om dit voorstel kritisch te toetsen aan de juridische, pedagogische en maatschappelijke gevolgen. Deze wetgeving bedreigt de rechtspositie van jongeren, werkt stigmatiseren en systeemfalen in de hand en ondermijnt het beleid gericht op het afbouwen van gesloten plaatsingen.
Dit voorstel draait feitelijk de klok terug. Met de Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp (2024) werd het ‘nee, tenzij’-beginsel stevig verankerd: vrijheidsbeperking is een uiterste maatregel en mag alleen worden toegepast als er geen minder ingrijpend alternatief voorhanden is. Daarnaast werd de mogelijkheid tot insluiting gestopt voor kinderen onder de 12 jaar en voor kinderen vanaf 12 jaar beperkt tot noodsituaties. Deze insluiting mocht maximaal één dag duren, met de mogelijkheid tot éénmalige verlenging met één dag. Deze formele tijdsbeperking diende ter bescherming van jeugdigen tegen structurele opsluiting. Het fundament van 'zo kort mogelijk, zo licht mogelijk' werd hierdoor gewaarborgd.
Wat de staatssecretaris nu voorstelt, is het loslaten van die norm. Nachtelijke insluiting wordt mogelijk gemaakt voor een hele nacht, zonder maximumduur en op basis van – vooralsnog – onvoldoende scherp gedefinieerde risico’s. Het voorstel zoals het er nu ligt geeft bovendien geen wettelijke beperking op het aantal nachten, zodat opsluiting van een jeugdige structureel nacht na nacht, en potentieel voor een lange periode, kan plaatsvinden. Daarmee laat de overheid het uitgangspunt van ‘zo kort mogelijk’ en ‘alleen in noodsituaties’ los.
Bovendien geeft de voorgestelde wetswijziging een groot risico op groepsgewijze vrijheidsbeperking. De staatssecretaris noemt onder andere jeugdigen met een ‘hoog forensisch profiel’ als reden voor deze maatregel, maar deze term is vaag en heeft geen duidelijke juridische of medische definitie. Daardoor is het onduidelijk om hoeveel jongeren het gaat, welke hulpvraag zij hebben en op basis van welke objectieve criteria zij als risicogroep worden bestempeld. Dit creëert het risico dat jongeren op grond van groepskenmerken in plaats van een actuele individuele beoordeling, standaard de hele nacht worden opgesloten. Dat is niet alleen stigmatiserend, maar ook in strijd met internationale kinderrechten-verdragen (waaronder het IVRK en het EVRM), die verlangen dat vrijheidsbeperking alleen als ‘ultimum remedium’ en bij individuele noodzaak is toegestaan.
Wij gaan er niet vanuit dat het de bedoeling van de wetgever is dat nachtelijke insluiting routine wordt of groepsgewijs wordt toegepast. Maar als dat niet wordt beoogd, vraagt dat om duidelijke begrenzing in de wet zelf. Het risico dat een uitzondering zonder wettelijke begrenzing alsnog structurele praktijk wordt, is reëel. Dat leert de geschiedenis van de jeugdhulp keer op keer. Daarom waarschuwt Jeugdstem nu: goede wetgeving anticipeert ook op wat kan gebeuren. De bedoelingen van de wetgever zijn relevant, maar uiteindelijk telt wat de wet mogelijk maakt en wat de dagelijkse realiteit voor jongeren wordt.
Wij erkennen dat veiligheid binnen gesloten jeugdhulpinstellingen essentieel is, voor jongeren én medewerkers. Maar dat mag geen reden zijn voor structurele nachtinsluiting. Het probleem ligt niet bij de jeugdigen, maar bij het systeem dat kampt met personeelstekorten en gebrek aan passende woonvormen. Instellingen die de veiligheid niet kunnen waarborgen zonder deze maatregel, moeten zich spiegelen aan de instellingen die daar wel in slagen. Daar ligt de oplossing: in kwaliteit, nabijheid en samenwerken. Niet in het opnieuw opsluiten van kinderen. Ook voor jongeren met complexe problematiek zijn er alternatieven. Denk aan:
-
Meer personeel in de nacht, zodat nabijheid en toezicht gewaarborgd zijn.
-
Kleinschalige woonvormen, waarin groepsdynamiek beter beheersbaar is.
-
Training in relationeel werken, zoals aanbevolen door het Consortium Kleinschaligheid.
-
Individuele veiligheidsplannen, afgestemd op de behoeften en risico’s van de jeugdige.
Wij pleiten ervoor dat de overheid investeert in deze alternatieven, in plaats van terug te grijpen op maatregelen die jeugdigen isoleren en mogelijk traumatiseren. Nachtelijke opsluiting is geen oplossing, maar een symptoom van een systeem dat nog niet werkt. Wij begrijpen de zorgen van de staatssecretaris over de veiligheid, maar die zorgen mogen niet worden afgewentelds op de meest kwetsbare jongeren.
Wij roepen de Kamer op: voorkom deze stap in de verkeerde richting. Investeer in humane, kleinschalige alternatieven en handhaaf het uitgangspunt van een individuele beoordeling, strikt tijdelijk en met expliciet perspectief op afbouw. We willen niet dat vrijheidsbeneming opnieuw routine wordt: geen kind meer opsluiten.
Wilt u naar aanleiding van deze publicatie met ons in gesprek? Neem dan contact op met Joliska Hellinga, jurist bij Jeugdstem, via j.hellinga@jeugdstem.nl.
