Tijdens het Nationaal Jeugdzorgdebat van 14 oktober werd opnieuw duidelijk waar het in de jeugdzorg aan schort: er is genoeg visie, maar nog te weinig daadkracht. Kandidaat-Kamerleden van zes partijen (GroenLinks/PvdA, CDA, D66, SP, Volt en ChristenUnie) spraken over steunfiguren, vrijheidsbeperking, participatie en de grens van 18 jaar. De meningen liepen uiteen, maar op een punt was iedereen het eens: de jeugdzorg kan en moet beter.
Jeugdstem deelt die overtuiging, maar ziet dat woorden nog te vaak niet leiden tot structurele verbeteringen. Wij roepen politiek, gemeenten en instellingen op om nu te handelen. In het belang van de jongeren zelf.
-
Maak de steunfiguur vanzelfsprekend
In het debat ging aandacht uit naar informele steunfiguren: mensen die een jongere zelf kiest om naast zich te hebben. Sommige partijen willen dat deze positie wettelijk wordt vastgelegd. Jeugdstem vindt dat geen goed idee. Wettelijke borging maakt van een laagdrempelige steunfiguur een formele rol met kwaliteitseisen en uitsluitingsgrenzen. Dat ondermijnt juist de kracht van het concept. Jeugdigen moeten zelf kunnen bepalen wie hen ondersteunt, zonder bureaucratische drempels.
Wij pleiten voor een andere route: zorg dat het meenemen van een steunfiguur de norm wordt. Dat vraagt geen nieuwe wet, maar bekendheid, een plaats in de richtlijnen en een duidelijk beleid. Alleen in uitzonderlijke situaties mag een steunfiguur worden geweigerd.
Een onafhankelijke vertrouwenspersoon kan waar nodig naast of samen met de steunfiguur optreden, zodat jeugdigen beschikken over zowel emotionele steun als rechtsbescherming.
2. Stop met vrijheidsbeperking als oplossing
De discussie over het opsluiten van jongeren laat zien hoe ver de praktijk soms is afgedreven van wat goed is voor kinderen. Eén principe moet leidend zijn: kinderen mogen nooit de dupe worden van systeemfalen of onmacht.
Jeugdstem verzet zich tegen het wetsvoorstel dat nachtelijke opsluiting toestaat. Jongeren moeten beschermd worden, niet opgesloten. Alleen in uiterste nood en zo kort mogelijk mag vrijheidsbeperking worden ingezet in de gesloten jeugdhulp.
Daarnaast pleiten wij ervoor dat de gesloten jeugdhulp pas kan worden afgebouwd als er volwaardige alternatieven zijn. Investeer in kwalitatieve gezinshuizen, pleegzorg en kleinschalige voorzieningen als alternatieven, in plaats van nieuwe vormen van geslotenheid binnen de open jeugdhulp.
3. Inspraak is een recht, geen gunst
Alle partijen onderschreven tijdens het debat dat jongeren meer zeggenschap moeten krijgen. Toch worden beslissingen nog te vaak over hun hoofden genomen.
Jeugdstem pleit voor wettelijke verankering van het recht op inspraak en participatie. Dit is niet alleen wenselijk, het is een verplichting uit het Kinderrechtenverdrag. Samen beslissen met kinderen en ouders moet de norm zijn.
4. Kijk wat jongeren nodig hebben, ook na hun 18e
De overgang naar volwassenheid gebeurt niet op één dag. Toch stopt de jeugdzorg vaak abrupt bij 18 jaar, met alle gevolgen van dien. Partijen verschillen over de vraag of de leeftijdsgrens uit de wet moet verdwijnen, maar iedereen erkent dat maatwerk nodig is.
Jeugdstem sluit zich daarbij aan: kijk naar de behoefte van de jongere, niet naar zijn geboortedatum. Gemeenten moeten de ruimte en de middelen krijgen om hulp door te laten lopen wanneer dat nodig is. Dat kan alleen als er voldoende vaste professionals zijn. Stop daarom met het inzetten van zzp’ers op cruciale functies en verbeter de arbeidsvoorwaarden, zodat jongeren kunnen rekenen op continuïteit en vakbekwame begeleiding.
5. Geen kind mag afhaken door geldzorgen
Een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor jeugdzorg, zoals het CDA suggereerde, lijkt misschien een oplossing voor tekorten. Maar dit schaadt kinderen. Jeugdstem verzet zich tegen een eigen bijdrage. Financiële drempels schrikken gezinnen af om hulp te zoeken en ondermijnen het recht van kinderen op toegang tot noodzakelijke zorg. Tekorten mogen nooit worden opgelost over de rug van kinderen.
Tot slot
De thema’s van het debat raken één kern: jongeren hebben recht op bescherming, inspraak en continuïteit van zorg. Die rechten zijn duidelijk, maar het beleid blijft achter.
Deze zomer bracht Jeugdstem een pamflet uit met concrete aanbevelingen. Ook lanceerden wij de campagne samen met jongeren 'Jouw Frustratie = onze start'. In de campagne vertellen jongeren wat zij nodig hebben in de jeugdzorg.
De richting is duidelijk; wat ontbreekt, is politieke moed. Jeugdstem roept partijen op tot actie: toon verantwoordelijkheid en geef kinderen en jongeren de steun en bescherming waar zij recht op hebben en die zij verdienen. Niet enkel in woorden, maar ook in daden.
