Neem meldingen van (pleeg)kinderen over misstanden serieus!

In mei 2024 kwam verschrikkelijk nieuws naar buiten: een 10-jarig meisje uit Vlaardingen werd, nadat ze meerdere keren had aangegeven mishandeld te worden, zwaargewond opgenomen in het ziekenhuis. Haar pleegouders staan inmiddels terecht voor poging tot doodslag en zware mishandeling. Ondanks meerdere signalen en meldingen van zowel het meisje en andere pleegkinderen, als de omgeving, hebben de pleegzorgorganisatie en gecertificeerde instelling (GI) onvoldoende actie ondernomen om te zorgen voor een veilige woonplek en passende hulp. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) constateert dat deze organisaties het meisje aan haar lot hebben overgelaten. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? De IGJ heeft grondig onderzoek gedaan naar de rol en betrokkenheid van de pleegzorgorganisatie en GI. Daarnaast heeft de IGJ gekeken naar de rol van andere betrokken organisaties. Gisteren verscheen hun rapport. 

Uit het rapport van de IGJ blijkt dat zowel de pleegzorgorganisatie als de GI ernstig tekort zijn geschoten in de uitvoering van hun wettelijke taak: het waarborgen van de veiligheid van het (pleeg)kind. Ondanks meldingen van meerdere pleegkinderen en organisaties over mishandeling en seksueel misbruik werd onvoldoende actie ondernomen. Zo werd de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling meermaals niet ingezet terwijl dat wel had gemoeten. Daarnaast is onvoldoende gesproken met het meisje en werd er onvoldoende naar haar geluisterd. Haar verhaal werd meermaals afgedaan als verzinsel en niet verder onderzocht, ondanks soortgelijke signalen van andere pleegkinderen die in dit gezin hadden verbleven.
 

Volgens artikel 19 van het VN-kinderrechtenverdrag moeten kinderen beschermd worden tegen alle vormen van (seksueel) geweld, mishandeling en verwaarlozing. Kinderen die tijdelijk of structureel niet meer thuis kunnen wonen, hebben vanwege hun kwetsbare positie daarbij recht op een bijzondere bescherming (artikel 20). Specifiek voor deze kinderen, zouden er extra (preventieve) maatregelen en toezicht moeten zijn om te verzekeren dat zij bij een pleeggezin of instelling veilig kunnen opgroeien en beschermd worden.  

In General Comment 13 wordt toelichting gegeven op de verplichtingen die volgen uit artikel 19 van het VN-kinderrechtenverdrag. Er wordt benadrukt dat kinderen die in instellingen of andere (alternatieve) zorgvormen verblijven, de kans moeten krijgen om hun mening over de zorg te uiten, waarbij er voldoende belang wordt gehecht aan deze mening. Wanneer er onderzoek plaatsvindt naar een mogelijk geweldsincident, is het in het bijzonder relevant dat de mening van het kind hierover niet alleen gehoord maar ook serieus genomen wordt (par. 49 & 63).  

Ook wordt aandacht gevraagd voor de samenwerking tussen verschillende organisaties als er sprake is van een kinderbeschermingsmaatregel. Zo moet worden vastgelegd wie de verantwoordelijkheid heeft voor het kind, wat deze verantwoordelijkheden zijn, in welke omstandigheden professionals kunnen ingrijpen en hoe de verschillende sectoren samenwerken (par. 9).  

In Nederland is dit onder meer uitgewerkt in de wetgeving met betrekking tot de kinderbeschermingsmaatregelen, de Jeugdwet en de richtlijn Kindermishandeling en Pleegzorg.  

De Jeugdwet verplicht jeugdhulp- pleegzorgaanbieders en GI’s om verantwoorde hulp te verlenen, die in ieder geval veilig is, en om een meldcode vast te stellen over hoe wordt omgegaan met signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling. Jeugdprofessionals hebben de wettelijke verplichting op te treden als goede hulpverlener en te handelen in overeenstemming met de geldende professionele standaard, zoals de richtlijn pleegzorg. Hierin is vastgelegd dat het belangrijk is dat een pleegzorgbegeleider of jeugdbeschermer twijfels over veiligheid en/of een gevoel van onveiligheid tijdig deelt met ouders en pleegkind, pleegouders, jeugdbeschermer, collega’s, gedragswetenschapper en leidinggevende. Om de samenwerking tussen al deze personen bij een vermoeden van mishandeling te doen slagen, is het noodzakelijk dat vanaf het begin één persoon de regie heeft. Dit moet in onderlinge afstemming tussen de verschillende organisaties worden bepaald. 

De IGJ constateert dat meerdere betrokken organisaties structureel en voor een langere periode zich niet aan de wet en de geldende richtlijnen hebben gehouden. De belangrijkste vraag is: hoe zorgen we dat organisaties en jeugdzorgprofessionals zich wél aan deze wetten en richtlijnen houden? En waar kunnen (pleeg-)kinderen en (pleeg)ouders terecht als dit niet gebeurt?  

Er moet een systeem worden neergezet waarin dit wordt voorkomen en waarin tijdig wordt gesignaleerd wanneer dit misgaat. De IGJ legt de opdracht nu bij de instanties neer om ervoor te zorgen dat medewerkers werken conform wettelijke kaders en bestaande protocollen en richtlijnen. De vraag is of dat voldoende is, maar het is een start. Helaas herkennen wij bij Jeugdstem dat kinderen die te maken hebben met (seksueel) geweld of mishandeling niet geloofd of serieus genomen worden.  Onze belangrijkste boodschap is daarom: Luister naar (pleeg)kinderen en handel bij (vermoedens) geweld, misbruik of mishandeling! 

Laat je horen! (Pleeg)kinderen en (pleeg)ouders binnen de jeugdzorg kunnen altijd terecht met hun vragen, zorgen of klachten bij de vertrouwenspersonen van Jeugdstem.  De vertrouwenspersonen bieden een luisterend oor, geven informatie en advies en kunnen helpen om in gesprek te gaan met instanties of het indienen van (tucht)klachten. Situaties van kindermishandeling, geweld in de jeugdzorg, structurele tekortkomingen of andere misstanden melden wij altijd bij de betrokken instanties, Veilig Thuis en/of de IGJ.