Jeugdstem, uitvoerder van onafhankelijk vertrouwenswerk voor alle Jeugdwet-cliënten, heeft een bijdrage geleverd aan het onderzoek van omroep Gelderland over gezinshuiszorg. Jeugdstem is daarmee onderdeel geworden van de het tweeluik dat op 30 januari jl. is uitgezonden.
Als een kind niet in het eigen gezin kan opgroeien dan moet deze, op grond van de Jeugdwet, bij voorkeur geplaatst worden in een pleeggezin of in een gezinshuis. Gezinshuiszorg is een mooie zorgvorm waarmee een kind, dat niet thuis kan opgroeien, toch een gezinssituatie geboden wordt. In veel gezinshuizen waar onze vertrouwenspersonen komen gaat het goed. Maar gezinshuiszorg is ook kwetsbaar en het gaat niet overal goed. Toezicht (in den brede) is meer op afstand en onveilige situaties kunnen langer onder de radar blijven. De wijze waarop gezinshuiszorg nu georganiseerd is geeft onvoldoende waarborgen voor goede zorg en (rechts)bescherming van de kinderen. Daar moet verandering in komen. Daarom hebben we een bijdrage geleverd aan de uitzending met onze ervaringen, rode draden en zorgen. Wij zien een landelijk, openbaar register voor gezinshuizen, het bindend maken van de kwaliteitscriteria en verplichte SKJ-registratie als belangrijke verbeteringen voor de bescherming van kinderen. Niet alles dat we gedeeld hebben met Omroep Gelderland is naar voren gekomen in de uitzending, Daarom vertellen we hieronder meer.
Gezinshuiszorg
De vertrouwenspersonen bezoeken ruim 900 gezinshuizen. Dit zijn zowel gezinshuizen in loondienst van jeugdhulpaanbieders, franchise gezinshuizen die vallen onder een koepel en zelfstandige gezinshuizen. In veel gezinshuizen is de vertrouwenspersoon welkom en het contact met zowel gezinshuisouders als de kinderen verloopt prettig. Het is dan relatief makkelijk om situaties waar kinderen mee zitten aan te kaarten en op te lossen, zelfs als het om lastige onderwerpen gaat. Gezinshuisouders verwijzen kinderen ook steeds vaker actief naar de vertrouwenspersoon of benaderen deze namens het kind als er iets niet goed gaat buiten het gezinshuis. Bijvoorbeeld in het contact met de jeugdbeschermer.
Maar zo gaat het helaas niet overal en er komen nog te veel situaties voor waar het misgaat en kinderen in onveilige of ongewenste situaties komen. Dat geldt zowel voor gezinshuizen in loondienst van jeugdhulpaanbieders, franchise gezinshuizen die vallen onder een koepel en zelfstandige gezinshuizen.
(Hoe) kan dat voorkomen worden
Verbetermogelijkheden zien wij in ieder geval in het in beeld brengen van alle gezinshuizen. Bijvoorbeeld door een landelijk register of via de keurmerken. Hiermee wordt (over)zicht gecreëerd, waardoor toezicht beter uitgevoerd kan worden. Ook kunnen op die manier bepaalde (kwaliteits)eisen gesteld worden. Het bindend maken van de Kwaliteitscriteria Gezinshuizen en verplichte SKJ-registratie voor alle gezinshuisouders kan ook bijdragen aan verbetering. Bovendien hebben de plaatsers van kinderen, zowel de gecertificeerde instellingen als gemeenten, hierin een stevigere rol te pakken. Immers, zij zijn eindverantwoordelijk en moeten zicht hebben en houden op de (kwaliteit van de) geboden zorg.
Rol van de vertrouwenspersoon
Iedereen die met jeugdzorg te maken heeft, heeft recht op een onafhankelijke vertrouwenspersoon. Jeugdstem voert landelijk het vertrouwenswerk uit op grond van de Jeugdwet en huurt hiervoor in een aantal regio’s vertrouwenspersonen van Zorgbelang in. De vertrouwenspersoon biedt een luisterend oor, geeft informatie en advies over de rechten die deze kinderen, jongeren en (pleeg)ouders hebben en biedt ondersteuning bij klachten. Bovendien kan de vertrouwenspersoon zelfstandig melding doen van misstanden bij de instantie en/of de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd.
Ook kinderen in gezinshuizen hebben recht op een vertrouwenspersoon. Om ervoor te zorgen dat kinderen ook echt gebruik kunnen maken van de vertrouwenspersoon komt de deze vier keer per jaar in ieder gezinshuis dat bij ons bekend is. Tijdens de bezoeken gaat de vertrouwenspersoon actief het contact aan met de kinderen. Veelal voelen kinderen zich dan vrij om in gesprek te gaan. Maar we weten ook dat het voor kinderen niet altijd makkelijk is om zich uit te spreken als zij te maken krijgen met geweld of andere onwenselijke situaties. Als dat veroorzaakt wordt door iemand binnen het gezinshuis wordt dit vaak nog ingewikkelder. Bijvoorbeeld vanwege angst om straf te krijgen of overgeplaatst te worden als zij vertellen dat iets niet goed gaat.
Werken aan de vertrouwensband
Onze vertrouwenspersonen werken er hard aan om een situatie te creëren waarin kinderen vrij kunnen praten, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat kinderen zonder aanwezigheid van de gezinshuisouders in gesprek kunnen. Daarnaast bieden we actief andere mogelijkheden aan om contact te leggen, zoals via onze chat op Jeugdstem.nl en het 06-nummer van de vertrouwenspersoon.
Dat we hiermee niet alles boven water krijgen weten we. Als een kind iemand anders, bijvoorbeeld een leraar of familielid in vertrouwen neemt, dan kan die persoon contact opnemen met de Jeugdstem. Onze vertrouwenspersonen denken mee over welke stappen gezet kunnen worden en wat wij kunnen doen in het verbeteren van een onwenselijke of onveilige situatie.
