Op 25 september publiceerde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) het rapport “Pleegkinderen uit beeld”. De bevindingen zijn zorgwekkend: pleegkinderen worden onvoldoende gezien, gehoord en beschermd. Juist in een stelsel dat bedoeld is om kwetsbare kinderen veiligheid te bieden, ontstaan risico’s door gebrek aan contact, samenwerking en methodisch handelen. Jeugdstem onderschrijft de urgentie van deze signalen en pleit voor structurele inzet én betere positionering van onafhankelijke vertrouwenswerk binnen de pleegzorg als onderdeel van de oplossing.
Wat signaleert de IGJ?:
- Pleegzorgbegeleiders te weinig 1-op-1 contact hebben met pleegkinderen. Informatie komt vooral via pleegouders, waardoor het perspectief van het kind ontbreekt.
- Huisbezoeken en veiligheidschecks vaak niet plaatsvinden of een routinematige formaliteit zijn en weinig inhoudelijke van aard.
- Risico’s op onveiligheid onvoldoende besproken en vastgelegd worden. Dossiervoering is gebrekkig, hulpverleningsplannen zijn vaag en worden zelden bijgesteld naar aanleiding van veranderingen in de situatie of signalen uit de praktijk.
- Samenwerking tussen professionals hapert. Zorgteams worden niet structureel gevormd, escalatielijnen ontbreken.
- Thematische begeleiding schiet tekort, bijvoorbeeld rond seksualiteit en seksuele ontwikkeling van pleegkinderen binnen de begeleiding.
- Begeleiders werken solistisch, met hoge caseloads en weinig structurele toetsing of collegiaal overleg, waardoor risico’s onvoldoende worden gediscussieerd of gecheckt.
De IGJ doet aanbevelingen die raken aan de kern van het vertrouwenswerk: meer betekenisvol contact, betere samenwerking en versterking van kinderrechten.
De rol en meerwaarde van de vertrouwenspersoon
Jeugdstem biedt onafhankelijke vertrouwenspersonen voor alle kinderen die met een vorm van jeugdhulp te maken hebben. De rol van de vertrouwenspersonen sluit direct aan op de knelpunten uit het rapport:
- Zichtbaarheid van het kind vergroten: vertrouwenspersonen spreken kinderen rechtstreeks, buiten de pleegouders of de pleegzorgaanbieder, en zorgen ervoor dat zij hun stem kunnen laten horen..
- Signalering van risico’s: kinderen delen zorgen en ervaringen en vertrouwenspersonen weten hoe hierop te handelen.
- Thematische ruimte: gevoelige onderwerpen zoals seksualiteit kunnen in vertrouwen besproken worden. De vertrouwenspersoon kan een luisterend oor bieden, advies geven, indien nodig doorverwijzen of de jongere ondersteunen in gesprek met professionals.
- Ondersteuning bij escalatie of klachten: vertrouwenspersonen kennen de routes en helpen kinderen (en professionals) bij het vinden van de juiste weg.
- Versterking van kinderrechten: Jeugdstem helpt kinderen hun rechten te begrijpen en te benutten en versterkt daarmee hun rechtspositie.
Maar: deze rol komt pas tot zijn recht als kinderen weten dat die bestaat, als professionals actief verwijzen, en als de functie goed gepositioneerd is binnen het zorgnetwerk. In de praktijk blijkt dat pleegkinderen Jeugdstem vaak nog niet kennen. Zichtbaarheid en toegankelijkheid zijn dus randvoorwaarden voor de effectiviteit van onafhankelijk vertrouwenswerk.
Daarom is de campagne “Jouw frustratie, onze start” gestart: om kinderen in pleegzorg en gezinshuizen te bereiken, te informeren en uit te nodigen hun stem te laten horen.
Een gedeelde verantwoordelijkheid voor betere bescherming
De vertrouwenspersoon kan een belangrijke bijdrage leveren aan het vergroten van veiligheid en zeggenschap van pleegkinderen. Maar het verbeteren van de pleegzorg vraagt om een gezamenlijke inspanning van aanbieders, beleidsmakers, toezichthouders én ondersteunende functies zoals de vertrouwenspersoon. Jeugdstem ondersteunt daarom ook de overige aanbevelingen uit het IGJ-rapport, zoals samenwerking binnen zorgteams, verbeterde dossiervoering en planmatig werken, thematische scholing en versterking van randvoorwaarden zoals tijd, middelen en collegiale toetsing. Alleen door deze elementen in samenhang te versterken, kunnen we waarmaken wat het stelsel belooft en waar kinderen recht op hebben: een veilige plek voor ieder kind.
Oproep aan beleidsmakers en professionals
De IGJ heeft de vinger op de zere plek gelegd. Nu is het tijd voor actie. Jeugdstem roept op tot:
- Structurele inbedding van vertrouwenspersonen in pleegzorg, jeugdbescherming en -reclassering.
- Verankering van kinderparticipatie in toezicht, beleid en praktijk.
- Actieve positionering van de vertrouwenspersoon door pleegzorgaanbieders, jeugdbeschermers en andere professionals.
- Investering in methodisch werken en thematische begeleiding, met ruimte voor het kindperspectief.
Een kind dat gehoord wordt, is een kind dat beter beschermd is. Laten we ervoor zorgen dat pleegkinderen niet langer uit beeld raken – en dat ze weten waar ze terechtkunnen.
Wil je naar aanleiding van deze publicatie in gesprek? Mail dan naar info@jeugdstem.nl, t.a.v. Joliska Hellinga
